Rozwój organizmów w proterozoiku

1. Czas trwania i podział proterozoiku

Proterozoik jest drugą w dziejach ziemi erą (po archaicznej). Era ta trwała od ok. 2,5 mld do 570 mln lat temu. Dzielimy ją na:
 dolny (2,5mld - 1,7 mld),
 środkowy (1,7 mld - 900mln)
 górny proterozoik (900 - 570 mln).

2. Formy życia w prekambrze

Pierwotne mikroorganizmy prekambru nie pozostawiły w skałach prawie żadnych swoich szczątków, ani odcisków negatywowych. Organizmy te nie były w stanie wytwarzać szkieletów, co spowodowało brak śladów i naszą niewielką wiedzę na ich temat.
Liczniejsze i bardziej zróżnicowane skamieniałości pojawiły się dopiero w proterozoiku. Były to przede wszystkim pojedyncze komórki o bardziej lub mniej zróżnicowanej budowie, najprawdopodobniej prokariotyczne (czyli bez jąder). Jednak tego, czy miały one jądra, czy nie, nie jesteśmy w stanie dowieść, ponieważ akurat ten element komórki nie zachowuje się w stanie kopalnym.
W warstwach skalnych sprzed 900 mln lat naukowcy znaleźli bardzo zróżnicowane organizmy, wśród nich prawdopodobnie krasnorosty i grzyby. Po raz pierwszy pojawiają się organizmy z jądrami komórkowymi (eukariota), ich przykładem są zielenice. Jednak naukowcy nie są pewni, czy pochodzą one z tego okresu (mogą być starsze). Organizmy te dały początek wszystkim wielokomórkowym roślinom i zwierzętom oraz nam, ludziom.
W górnym prekambrze mieszkańcami ziemi są zwierzęta wielokomórkowe o bardziej złożonej strukturze, jednak o ich rozwoju wiemy niedużo. Są to przede wszystkim przedstawiciele jamochłonów, meduzy edicaria i mawronites, organizmy przypominające koralowce ośmiopromienne i skamieniałości jeżowców i rozgwiazd, przypuszczalnie spokrewnione z szkarłupniami i pierścienice, np. annelida. W tym czasie niektóre drobne organizmy posiadają twarde części organiczne, które później przekształcą się w szkielet.
Pod koniec prekambru zaznaczyły się zasadnicze kierunki rozwoju, o czym świadczy istnienie na początku kambru (era poleozoiczna) rozwiniętych niemal wszystkich istotnych grup bezkręgowców. Stanowiły one pień genealogiczny wszystkich późniejszych grup zwierzęcych.


3. Chronologiczny rozwój organizmów

 2,5 mld - 1,7 mld lat temu: dolny proterozoik

 2,3 mld

Powstają proste, jednokomórkowe bakterie shizomyletes, które rozmnażają się natychmiast i w sposób bardzo gwałtowny. Organizmy te przeprowadzają proces fotosyntezy. Rozkładają dwutlenek węgla zawarty w wodzie morskiej i wytrącają z niego węglan - tym sposobem biorą udział w tworzeniu nowego osadu dna morskiego o dużej miąższowości. Tlen, który uwolnił się podczas tej reakcji jako produkt uboczny, zostaje w oddziaływującej redukcyjnie wodzie związany ponownie, czyli nie dostaje się do atmosfery. Te wczesne szczepy bakterii, zwane cyjanobakteriami, przypominają sinice (które istnieją na Ziemi od ponad 1 mld lat). Obie te grupy nie posiadają właściwego jądra komórkowego (wystepuje ono u wszystkich innych organizmów oprócz wirusów). Wynika z tego, że pierwsze organizmy były prokariotyczne.
Przykładem tych organizmów jest procaryota, o wielkości 1μm (czyli 1/1000 mm). Otoczone są prostą błoną komórkową, a w ich wnętrzu znajdują się pierścieniopodobne czastki DNA. Zewnętrzną część komórki stanowia cienkie, biczykowate wyrostki, zbudowane z tych samych białek co błona komórkowa, służących do poruszania i przechwytywania cząstek pokarmowych.


 1,7 mld - 900 mln lat temu: środkowy proterozoik

 1,5 mld

W tym czasie powstają pierwsze organizmy eukariotyczne (czyli posiadajace jądro komórkowe) - eucaryota. Początkowo są one organizmami jednokomórkowymi, ale według planu strukturalnego ich budowy rozwijają się wszystkie organizmy wielokomórkowe. Eucoryota jest 100 razy większa i ma wiele bardziej skomplikowaną budowę niż procaryota. Komórka ta opiera informację genetyczna na liczbie chromosomów, układając je w łańcuchy DNA. Wnętrze wypełnia cytoplazma, która zawiera szereg systemów błon komórkowych pojedynczych i podwójnych, które otaczają tzw. organelle. Komórki te mają wyższy stopień specjalizacji niż prokariotyczne.
Po raz pierwszy pojawia się rozmnażanie płciowe. Wymiana i rozmieszczanie informacji genetycznej organizmu daje możliwość zróżnicowania genetycznego potomstwa. Zapobiega to przekazywaniu błędów genetycznych i umożliwia uodparnianie organizmów, przystosowywanie się i przekrzyżowania gatunkowe.
Z tego okresu zachowały się w postaci skamieniałości gąbki. Organizmy te wykształciły pierwotną strukturę szkieletową. Składa się ona z pojedynczych, wapiennych lub krzemiankowych igieł, które łączą się i tworzą siateczkowe rusztowanie. Inne igły występują rozmieszczone nieregularnie w ciele gąbki. Po obumarciu igły opadają. Gąbki są morskimi, osiadłymi zwierzętami wielokomórkowymi, o bardzo prostej budowie, przystosowanej do wchłaniania najmniejszych cząstek pożywienia wraz z filtracją wody.

 1,15 mld

W Finlandii ulega fosylizacji (procesowi powstawania skamieniałosci w osadach) organizm coricium enigmticum, który prawdopodobnie jest glonem.

 900 mln

W południowej Australii ulega fosylizacji prawie 50 różnych gatunków mikroorganizmów. Są to bezjądrowe sinice, zielenice, prawdopodobnie krasnorosty i proste grzyby oraz nitkowate nie fotosyntezujące bakterie. Wśród zielenic powstały nowe formy, które przypominają współczesne zbiorowiska glonów.
W tym czasie najprawdopodobniej istniały najwcześniejsze zwierzęta wielokomórkowe - metazoa.
Również w tym okresie rozwijają się pierwsze formy parzydełkowców. Są to jamochłony, które posiadają komórki parzydełkowe, wykształcone na zewnętrznej części ciała, służące do obrony i zdobywania pokarmu. Żyją pojedynczo lub w koloniach pod wodą mórz. Rozmnażają się płciowo i bezpłciowo, występuje przemiana pokoleń (pokolenie płciowe- meduza i bezpłciowe polip). Do prymitywnych parzydełkowców prekambryjskich zaliczamy odciski form meduzowatych o tarczowych kształtach - protomedusae. Prameduzy są lepiej zorganizowane od gąbek. Posiadają układ trawienny i grupy komórek wyspecjalizowanych, czyli organy.





 900 mln - 570 mln lat temu: środkowy proterozoik

 900 mln

Udokumentowano pojawienie się w tym czasie pierwszych organizmów zwierzęcych zwanych protozoa. Wszystkie pierwotniaki charakteryzuje to, że są one zbudowane z jednaj komórki jądrowej, pełniącej funkcję samodzielnego osobnika. Poszczególne części komórki w wyniku rozwoju przekształciły się w narządy. Organizmy te rozmnażają się płciowo poprzez połączenie jąder lub bezpłciowo przez podział. Żyją w środowisku wodnym. Niektóre tworzą krzemiankowe szkielety podporowe lub ochronne. W tym okresie występują najprostsze, słabo rozwinięte pierwotniaki: korzenionóżki i radiolarie.

 900 - 590 mln

Po raz pierwszy ulegają fosylizacji wielokomórkowe organizmy zwierzęce. Dzieje to się w kompleksie skalnym Nama. Tlen w wodzie gromadzi się w sferach oddalonych od dna, o czym świadczy przysychanie kolonii alg do podłoża (spadek wartości tlenowego wskaźnika wody w rejonach przydennych). Powstają nowe przestrzenie do życia, oderwanie się od dna i przejście do otwartej wody. Udaje to się jednemu rzędowi nowo rozwijających się wielokomórkowców. Rozwijają się też gatunki osiadłe, które tworzą kolonie, złożone z regularnie rozgałęzionych kanalików. Możliwe, że niektóre z tych organizmów mogły pełzać.

 800 mln

Powstaje jedna z najwcześniejszych grup bezkręgowców- ramienionogi. Są to dwustronnie symetryczne zwierzęta morskie o twardej muszli złożonej z dwóch skorupek (rogochitynowych lub kalcytowych), które dają się przemiennie zamykać. Wnioskujemy z tego, że organizmy te posiadają skomplikowany system mięśniowy. Różne grupy mięśni działają razem lub oddzielnie: mięśnie zamykające, otwierające, trzonkowe, poruszające organizm.

 610 - 590 mln

W tym okresie w morzach występują już wielokomórkowe zwierzęta ze szkieletem zewnętrznym. Posiadają one skorupę w kształcie rurki, zbudowaną z substancji organicznej, w skład której wchodzą obce cząstki mineralne i fosforan wapnia. Są to robakowate i mają wielkość kilku centymetrów. Rurka chroni je przed szkodliwymi promieniami słonecznymi, urazami, przegrzaniem i utratą wody. Szkielety zewnętrzne przydatne są jako punkty zaczepu mięśni, stwarzając korzystną możliwość rozwoju dla nowych mechanizmów ruchu.

 590 - 570 mln

Pojawiają się pierwsi przedstawiciele grupy pierścieniowców, która jest formą przejściową między pierścienicami a stawonogami. Od pierścienic przejęły członowatą budowę swoich ciał, zdolność wzrostu przez tworzenie segmentów i rodzaj swoistego systemu nerwowego. Po raz pierwszy z świecie zwierzęcym posiadają regularny szkielet zewnętrzny w postaci pancerza chitynowego. Nie jest on elastyczny, wobec tego zwierzęta muszą linieć. Mają liczne pary odnóży, które umożliwiają im ruch. Nie mają tak jak stawonogi oddzielonej wyraźnie głowy od tułowia.

Dodaj swoją odpowiedź
Biologia

Epoki w dziejach ziemi pod wzgledem biologicznym

NA POCZATKU

Filozofowie i myśliciele objaśnili powstanie życia od tysiącleci. Niektórzy uważali, że życie jest wieczne i nie miało początku. Arystoteles, który ukształtował sposób myślenia na 2 tysiąclecia, uważał, że nie...

Geografia

Dzieje Ziemi - ery

Tekst pochodzi z leksykonu PWN!
Wygląda czytelniej i przejrzyściej w pliku.


PREKAMBR,
najwcześniejszy etap dziejów Ziemi, trwający od jej powstania do 570 mln lat temu. Dzieli się na 2 ery: starszą — archaik i młodsz...

Geografia

Przeszłość ziemi zapisana w skałach

Aby prawidłowo odczytać historię zapisaną na skalnych kartach, potrzebujemy świadectw, które pozwolą nam je właściwie ponumerować. Bardzo dobrze do tego celu nadają się skamieniałości – szczątki roślin i zwierząt zachowane w skał...

Geografia

Opis planety Ziemi, podział świata na ery.

HISTORIA ZIEMI

Rozbłyśnięcie nowej gwiazdy to bardzo gwałtowne zjawisko. Kiedy wnętrze mgławicy osiąga temperaturę milionów stopni, rozpoczynają się reakcje jądrowe. Przypomina to wybuch bomby termojądrowej o mocy, którą wpro...

Geografia

Dzieje ziemi - podział na ery i okresy

Badaniem dziejów Ziemi zajmuje się geologia historyczna. Jej celem jest odtworzenie przeszłości polegające na uchwyceniu najważniejszych wydarzeń, jaki miały miejsce od początku powstania Ziemi do chwili obecnej. Całość dziejów Ziemi po...