Surowce mineralne województwa podkarpackiego

SUROWCE MINERALNE


Na terenie województwa podkarpackiego licznie występują surowce mineralne. W chwili obecnej największe znaczenie gospodarcze mają złoża surowców energetycznych (gaz ziemny i ropa naftowa) oraz surowców skalnych (kruszywo naturalne, surowce ilaste ceramiki budowlanej oraz piaskowce).

GAZ ZIEMNY


W Polsce złoża gazu ziemnego występują głównie na Niżu Polskim oraz na przedgórzu Karpat, a ponadto niewielkie jego zasoby występują w Karpatach oraz w polskiej strefie ekonomicznej Bałtyku. Złoża podkarpackie to złoża zlokalizowane w Karpatach powiaty: bieszczadzki, brzozowski, jasielski, krośnieński, leski i sanocki oraz zlokalizowane na przedgórzu Karpat powiaty: biłgorajski, brzeski, dębicki, jarosławski, leżajski, lubaczowski, łańcucki, mielecki, przemyski, przeworski, ropczycko-sędziszowski i rzeszowski.

ROPA NAFTOWA


W Polsce złoża ropy naftowej występują na Niżu Polskim w Karpatach, zapadlisku przedkarpackim oraz w polskiej strefie ekonomicznej Bałtyku. Złoża zlokalizowane w województwie podkarpackim występujące w Karpatach i na ich przedgórzu to rejon najstarszego światowego górnictwa ropy naftowej. W chwili obecnej ze względu na wyczerpywanie się zasobów tych złóż największe znaczenie gospodarcze w Polsce mają złoża ropy naftowej występujące na Niżu Polskim.
Złoża ropy naftowej występują w województwie podkarpackim na terenie powiatów: bieszczadzkiego, brzozowskiego, jasielskiego, krośnieńskiego, leskiego i sanockiego (region Karpaty) oraz powiatów: dębickiego, lubaczowskiego, ropczycko-sędziszowskiego i rzeszowskiego (region Przedgórze zapadlisko przedkarpackie).

SIARKA


Złoża siarki rodzimej udokumentowane zostały w Polsce w północnej części zapadliska przedkarpackiego w okolicach Tarnobrzega oraz Lubaczowa. Siarka występuje w osadach trzeciorzędowych, głównie w wapieniach pogispowych, w postaci wypełnień drobnych kawern i szczelin. Zawartość siarki w skale maksymalnie dochodzi do 70 %, a średnio waha się od 25-30%. Wprowadzenie metody odzyskiwania siarki z zasiarczonych złóż gazu ziemnego i ropy naftowej, a co z tym się wiąże znacznego spadku cen siarki i niskiej opłacalności jej wydobywania, doprowadziło w konsekwencji do likwidacji kopalni siarki w Jeziórku i Machowie. W chwili obecnej wydobycie siarki rodzimej prowadzone jest metodą otworową tylko ze złoża Osiek zlokalizowanego w województwie świętokrzyskim.

KRUSZYWO NATURALNE


Złoża kruszyw w województwie podkarpackim są wieku czwartorzędowego. Wyróżnić można następujące typy genetyczne: lodowcowe, wodnolodowcowe i rzeczne. Obserwuje się wyraźną strefowość ich występowania. W tzw. strefie karpackiej główną bazą surowcową dla złóż żwirowych i piaszczysto-żwirowych jest materiał fliszowy (gł. piaskowiec i w mniejszym stopniu rogowiec). W obrębie strefy brzeżnej nasunięcia karpackiego zlokalizowane są złoża o genezie wodno-lodowcowej o składzie bardziej urozmaiconym, zawierający materiał skandynawski w postaci utworów krystalicznych. Kruszywa naturalne dzielą się na dwie zasadnicze grupy: kruszywa grube obejmujące żwiry i pospółki (kruszywo piaszczysto-żwirowe) oraz kruszywa drobne - piaszczyste. Karpaty oraz ich bezpośrednie przedpole są jednym z najważniejszych obszarów występowania grubych kruszyw naturalnych, tj. pospółek i żwirów. W przeważającej części są one pochodzenia rzecznego i związane są z niskimi terasami rzecznymi. Mniejsze znaczenie maja złoża związane z terasami wyższymi oraz pochodzące z sedymentacji wodnolodowcowej. Rozmieszczenie piasków na obszarze województwa podkarpackiego określa przebieg dawnych i współczesnych dolin rzecznych oraz usytuowanie form akumulacji eolicznej tj. wydm. Wydmy występują w północnej części województwa, tj. głównie na Płaskowyżu Kolbuszowskim (obszar pomiędzy Kolbuszową a Mielcem) oraz w rejonie Leżajska, Lubaczowa i Stalowej Woli. Z uwagi na ustanowienie Obszarów Chronionego Krajobrazu, np.: Mielecko-Kolbuszowsko-Głogowskiego, Brzóźniańskiego, Kuryłowskiego, Sokołowsko-Wilczowolskiego, Roztoczańskiego, Sieniawskiego, Jastrząbsko-Żdziarskiego, Zmysłowskiego, Przecławskiego oraz Parku Krajobrazowego Lasy Janowskie eksploatacja złóż wydmowych jest ograniczona.

Znaczne zasoby złóż kruszywa naturalnego zlokalizowane są w dolinach rzek: Wisłoki oraz Sanu. Najbardziej wartościowe są złoża kruszywa zlokalizowane na całej długości rzeki Wisłoki, bowiem materiał karpacki strefy dorzecza Wisłoki (piaskowce płaszczowiny śląskiej) charakteryzuje się dużą odpornością mechaniczną. W większości jednak zasoby te zalegają pod lustrem wody co stanowi utrudnienie ewentualnej eksploatacji. Jeszcze większym ograniczeniem w ich wykorzystaniu jest występowanie wysokiej klasy gruntów. W obrębie południowej części województwa podkarpackiego /w Karpatach/ piaski występują praktycznie tylko w dolinie rzeki Wisłok oraz na terenie gminy Frysztak - jako formy wydmowe. Ciekawostką jest złoże w Niebylcu, mające charakter stożka napływowego osadzonego przez plejstoceńską rzekę, które jest jedynym znanym przypadkiem występowania osadów wodno-lodowcowych na obszarze Karpat. Należy zaznaczyć, że zarówno kruszywo naturalne drobne, jak i grube zlokalizowane jest nierównomiernie na terenie województwa podkarpackiego. W związku z tym w południowej jego części występuje deficyt kruszyw drobnych (piasku) a w północnej kruszyw grubych (żwiru).

SUROWCE ILASTE CERAMIKI BUDOWLANEJ


W Polsce osady stanowiące grupę surowców ilastych ceramiki budowlanej to przede wszystkim ilaste osady czwartorzędowe i trzeciorzędowe, a rzadziej osady starsze: kredowe, jurajskie, triasowe, permskie, karbońskie i kambryjskie.
Utwory czwartorzędowe reprezentowane głównie przez osady lodowcowe i wodnolodowcowe: gliny zwałowe, mułki, iły zastoiskowe występują pospolicie w północnej i centralnej Polsce, a osady eolicznie - lessy na obszarze wyżyn południowopolskich. Utwory trzeciorzędowe reprezentowane są przez iły, iłołupki na terenie centralnej i południowej Polski, a starsze niż trzeciorzędowe, wyłącznie na południu kraju. Surowce ilaste występujące w granicach województwa podkarpackiego stanowią gliny zwietrzelinowe karpackie, łupki ilaste fliszu karpackiego, iły mioceńskie zapadliska (tzw. iły krakowieckie), gliny zwałowe polodowcowe, lessy i utwory lessopodobne oraz gliny napływowe rzeczne.
Zróżnicowana geneza powstawania powoduje, że surowce te mają odmienne cechy jakościowe i różną przydatność przy produkcji wyrobów ceramicznych dla potrzeb budownictwa. Największe znaczenie ze względu na duże rozprzestrzenienie i najczęściej bardzo dobrą jakość mają iły krakowieckie. Mniejsze znaczenie mają lessy, które przydatne mogą być do produkcji cegły pełnej o niższych parametrach wytrzymałościowych. Gliny zwałowe nie mają większego znaczenia na terenie woj. podkarpackiego z uwagi na skromniejsze rozprzestrzenienie oraz zróżnicowaną jakość surowca. Jakość tą mogą pogarszać domieszki frakcji żwirowych oraz grubszych ziarn i okruchów marglistych. W karpackiej części województwa podstawowy surowiec stanowią gliny zwietrzelinowe i łupki. Zasoby ich są ograniczone zaś jakość zróżnicowana. Mogą one być jednak podstawą do budowy lokalnych zakładów.
Najmniejsze znaczenie mają napływowe gliny rzeczne. Są to zwykle osady o dobrej jakości, jednak podstawową przeszkodą w udostępnieniu i eksploatacji są wysokie klasy gruntów pod którymi zalegają.

PIASKOWCE


Piaskowce to skały osadowe zaliczane do surowców zwięzłych do kategorii kamienie drogowe i budowlane. Jest to materiał stosowany w drogownictwie głównie jako kruszywo łamane oraz jako elementy kamienne jak krawężniki, kostki i inne elementy, a także w budownictwie ogólnym jako kamienie bloczne, masywne elementy kamienne i płyty okładzinowe. Na terenie województwa podkarpackiego zlokalizowane są złoża skał osadowych (piaskowce, wapienie i łupki menilitowe). Na terenie województwa podkarpackiego złoża piaskowców zlokalizowane są w części południowej województwa na terenie powiatów: Strzyżów, Jasło, Krosno, Sanok, Brzozów, Przemyśl, Ustrzyki Dolne, Lesko.
Złoża kopalin o mniejszym znaczeniu gospodarczym występujące na terenie Województwa Podkarpackiego to:

WAPIENIE


Na terenie województwa podkarpackiego znajdują się 3 złoża wapieni. Wszystkie znajdują się na terenie powiatu Lubaczów. Kopalina ta może być wykorzystywana w budownictwie i drogownictwie.

ŁUPKI MENILITOWE


Na terenie województwa podkarpackiego znajdują się 3 złoża łupków menilitowych zlokalizowane w gminach: Błażowa, Boguchwała oraz Wojaszówka.

PIASKI


Do tej grupy zaliczono udokumentowane na terenie województwa podkarpackiego złoża piasków kwarcowych do produkcji cegły wapienno-piaskowej, piaski kwarcowe do produkcji betonów komórkowych, piaski formierskie oraz surowce szklarskie.

WAPIENIE I MARGLE DLA PRZEMYSŁU CEMENTOWEGO I WAPIENNICZEGO


Węglanowe surowce wapniowe występują w różnych formacjach geologicznych, głównie w południowej części Polski. Czyste wapienie o wysokiej zawartości CaCO3 znajdują zastosowanie jako surowiec wapienniczy lub jako surowiec wysoki do produkcji klinkieru cementowego. Rzadsze jest ich zastosowanie w przemyśle chemicznym, hutniczym i spożywczym (cukrowniczym). Niektóre miękkie odmiany wapieni, a także odpady produkcyjne znajdują zastosowanie do produkcji mączek do wapnowania gleb. Wapienie margliste i margle stosowane są wyłącznie w przemyśle cementowym. Na terenie województwa podkarpackiego znajduje się 5 udokumentowanych złóż wapieni dla przemysłu wapienniczego i jedno złoże wapieni dla przemysłu cementowego. Występowanie tych złóż związane jest z zasięgiem tzw. zatok mioceńskich w których odbywała się płytka sedymentacja morska osadów węglanowych.

GIPSY


Na terenie Polski najważniejsze znaczenie mają złoża gipsów i anhydrytu powstałe w miocenie. Występują one głównie w Dolinie Nidy. Złoża starsze (cechsztyńskie) towarzyszą złożom miedzi i występują na Dolnym Śląsku.

Zasoby siarczanów występujące w obrębie granic województwa podkarpackiego (gm. Kańczuga gipsy alabastrowe oraz gm. Lubenia gipsy krystaliczne i laminowane) są pochodzenia morskiego i występują na obrzeżach istniejącego morza wieku mioceńskiego wypełniającego Zapadlisko Przedkarpackie, w jego płytkich strefach.

SKAŁA DIATOMITOWA


Diatomity są skałami osadowymi, których głównym składnikiem są szkieleciki okrzemek, zbudowane z bezpostaciowej krzemionki opalu. Typowe diatomity o zawartości SiO2 powyżej 80 % nie występują w Polsce. Skały te charakteryzującą się dużą lekkością, porowatością, nasiąkliwością i szczególnie silnymi własnościami sorbcyjnymi substancji koloidalnych, zanieczyszczeń mineralnych, tłuszczów itp. Dzięki temu jest on stosowany jako materiał oczyszczający ścieki, filtrujący i izolujący (szczególnie w przypadku produkcji wyrobów żaroodpornych), w przemyśle chemicznym, spożywczym i budowlanym. W rejonie Leszczawki, w obrębie serii menilitowej warstw krośnieńskich, występują skały diatomitowe o zawartości SiO2 wynoszącej średnio 72 %. Badania technologiczne wykazały, że po odpowiedniej przeróbce (mielenie i kalcynacja) można z nich uzyskać surowiec odpowiadający diatomitom właściwym. Obecnie, przy tradycyjnej technologii wzbogacania, uzyskuje się z tej kopaliny produkty o dość ograniczonym zastosowaniu lekkie kruszywa budowlane oraz nośniki środków ochrony roślin.

W skali kraju udokumentowano jedynie 4 złoża skał diatomitowych - wszystkie na terenie województwa podkarpackiego (ok. 20 km na południowy zachód od Przemyśla). Ponadto skała diatomitowa występuje w serii menilitowej warstw krośnieńskich w rejonie: Błażowa-Piątkowa-Harta-Bachórz oraz Godowej.

TORFY


Torf jest czwartorzędowym utworem organogenicznym. Powstaje on w procesie długotrwałego odkładania się i częściowego rozkładu szczątków roślin przy wysokim stanie wód gruntowych i ograniczonego dopływu powietrza. Masa torfowa powstała w takich warunkach stanowi uwodnioną mieszaninę bituminów, kwasów huminowych i ich soli, celulozy, ligniny i innych części tkanek roślinnych. Rozróżnia się trzy typy torfu: niski, wysoki i przejściowy.

Torfowiska typu niskiego występują zwykle w dolinach rzek, na brzegach jezior, w obniżeniach terenu i są zasobne w składniki pokarmowe. Torfowiska wysokie występują na wododziałach i są ubogie w składniki pokarmowe. Torfowiska przejściowe łączą cechy obu wyżej wymienionych typów. W zależności od właściwości fizykochemicznych torf może być stosowany w rolnictwie, ogrodnictwie jako nawóz organiczny i środek poprawiający strukturę gleb oraz w lecznictwie (balneologii ) jako środek do kąpieli i okładów (borowiny). Dawniejsze zastosowanie torfu jako środka opałowego w chwili obecnej ma znaczenie marginalne.

Obecnie na terenie województwa podkarpackiego udokumentowane są dwa złoża torfu. Złoże Podemszczyzna (gm. Horyniec) oraz złoże Wola Chorzelowska (gm. Mielec). W obydwu tych złożach występują borowiny. Torfy ze złoża Podemszczyzna zostały zaliczone do kopalin leczniczych.

Dodaj swoją odpowiedź
Geografia

Surowce mineralne województwa podkarpackiego

SUROWCE MINERALNE


Na terenie województwa podkarpackiego licznie występują surowce mineralne. W chwili obecnej największe znaczenie gospodarcze mają złoża surowców energetycznych (gaz ziemny i ropa naftowa) oraz surowców skalnyc...

Geografia

Podstawowe wiadomości na temat każdego województwa

Województwo Wielkopolskie:
Położone w środkowo-zachodniej części Polski na Pojezierzu Wielkopolskim oraz Nizinie Wielkopolskiej jest jednym z największych regionów Polski. Głównymi surowcem naturalnym jest węgiel brunatny występując...

Geografia

Podkarpacie

Podkarpacie
1.Położenie;
Region położony jest w południowo-wschodniej części kraju, graniczy od wschodu z Ukrainą, od południa ze Słowacją oraz z województwami: od północnego wschodu z lubelskim, od północnego zachodu z świ...