System kar i więziennictwo w II RP: Rewolucja Makarewicza

System kar i więziennictwo w II Rzeczypospolitej to fascynujący, choć często pomijany, rozdział w historii polskiego państwa. Artykuł ten ma na celu przedstawienie kompleksowego obrazu funkcjonowania prawa karnego i systemu penitencjarnego w latach 1918-1939, ukazując zarówno wyzwania, jak i innowacyjne rozwiązania, które kształtowały oblicze wymiaru sprawiedliwości w odrodzonej Polsce. Zrozumienie tych mechanizmów jest kluczowe dla pełniejszego poznania realiów życia społecznego i politycznego tamtych czasów.

Odziedziczony chaos: Więziennictwo II RP po odzyskaniu niepodległości

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku Polska stanęła przed gigantycznym wyzwaniem unifikacji państwa, które przez ponad sto lat było podzielone między trzech zaborców. Ten podział dotyczył w dużej mierze także systemu prawnego i penitencjarnego. Odziedziczyliśmy po prostu trzy różne światy, każdy z własnymi kodeksami, procedurami i infrastrukturą więzienną. To była prawdziwa mozaika, którą trzeba było poskładać w spójną całość.

Trzy systemy, jeden kraj spuścizna po zaborcach w polskim prawie karnym

Problem trzech różnych systemów prawnych rosyjskiego, pruskiego i austriackiego funkcjonujących równolegle w początkach II Rzeczypospolitej był ogromnym wyzwaniem dla nowo powstałego państwa. Każdy z nich miał swoje własne kodeksy karne, procedury sądowe, a co za tym idzie, odmienne podejście do karania i resocjalizacji. To prowadziło do absurdalnych sytuacji, gdzie za to samo przestępstwo w różnych częściach kraju groziły inne kary, a ich wykonanie odbywało się według odmiennych reguł. Taka fragmentaryzacja podważała zasadę równości wobec prawa i utrudniała budowanie jednolitej, sprawnej administracji.

Stan więzień w 1918 roku: ruina, przeludnienie i brak personelu

Stan więzień w 1918 roku był, delikatnie mówiąc, katastrofalny. Większość obiektów była w stanie ruiny po latach zaniedbań i działaniach wojennych. Przeludnienie osiągało zatrważające rozmiary, często wielokrotnie przekraczając pierwotną pojemność cel. To naturalnie prowadziło do fatalnych warunków sanitarnych brakowało podstawowych udogodnień, szerzyły się choroby zakaźne, takie jak gruźlica. Dodatkowo, brakowało jednolitego, wykwalifikowanego personelu. Wielu strażników było byłymi żołnierzami lub osobami bez odpowiedniego przeszkolenia, co wpływało na jakość i humanitaryzm traktowania więźniów. To wszystko sprawiało, że polskie więziennictwo stało przed monumentalnym zadaniem odbudowy i modernizacji.

Pierwsze próby unifikacji: kim byli pionierzy polskiej penitencjarystyki?

Mimo początkowego chaosu, już w pierwszych latach niepodległości podjęto energiczne działania w celu unifikacji systemu więziennictwa i prawa karnego. Pionierzy polskiej penitencjarystyki, często prawnicy z doświadczeniem w różnych zaborach, zdawali sobie sprawę z pilnej potrzeby stworzenia spójnego i nowoczesnego systemu. Powołano specjalne komisje kodyfikacyjne, które miały za zadanie przeanalizować obowiązujące przepisy i wypracować nowe rozwiązania. Był to proces żmudny i skomplikowany, ale jego celem było nie tylko ujednolicenie, lecz także wprowadzenie standardów odpowiadających ówczesnym europejskim trendom w prawie karnym. To właśnie te wczesne wysiłki położyły podwaliny pod późniejszy, przełomowy Kodeks Makarewicza.

Rewolucja w majestacie prawa: Przełomowy Kodeks Makarewicza z 1932 roku

Prawdziwą rewolucją w polskim prawie karnym było wejście w życie 1 września 1932 roku Kodeksu Karnego, powszechnie znanego jako Kodeks Makarewicza. Był to akt prawny o fundamentalnym znaczeniu, który ostatecznie unifikował prawo karne w II Rzeczypospolitej, zastępując archaiczne i fragmentaryczne systemy zaborcze. Jego przyjęcie było nie tylko aktem politycznym, ale przede wszystkim dowodem na dążenie do stworzenia nowoczesnego, spójnego i humanitarnego systemu sprawiedliwości.

Kim był Juliusz Makarewicz i jakie idee przyświecały twórcom nowego prawa?

Juliusz Makarewicz, wybitny prawnik i profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, był głównym twórcą i spiritus movens Kodeksu Karnego z 1932 roku. Jego wizja prawa karnego była głęboko zakorzeniona w ideach szkoły socjologicznej, która w owym czasie zyskiwała na znaczeniu w Europie. Twórcy nowego prawa odchodzili od czysto retrybutywnego (odwetowego) podejścia do kary, stawiając na pierwszym miejscu cele prewencyjne, resocjalizacyjne i zabezpieczające. Makarewicz i jego zespół dążyli do stworzenia kodeksu, który byłby nie tylko skuteczny w zwalczaniu przestępczości, ale także sprawiedliwy i nowoczesny, uwzględniający indywidualne cechy sprawcy i okoliczności czynu. To podejście było niezwykle postępowe na tle epoki i stawiało polskie prawo karne w czołówce europejskich rozwiązań.

Koniec z karą dla odwetu filozofia szkoły socjologicznej w praktyce

Filozofia szkoły socjologicznej, na której opierał się Kodeks Makarewicza, oznaczała radykalne odejście od koncepcji kary jako prostego odwetu za popełnione zło. Zamiast tego, prawo karne miało służyć przede wszystkim ochronie społeczeństwa oraz resocjalizacji sprawcy. Kara nie była celem samym w sobie, lecz narzędziem do osiągnięcia tych celów. W praktyce oznaczało to większe zindywidualizowanie wyroków, uwzględnianie motywacji sprawcy, jego warunków życiowych i możliwości powrotu do społeczeństwa. Wprowadzono również szeroki wachlarz środków zabezpieczających, które miały chronić społeczeństwo przed osobami niebezpiecznymi, nawet jeśli nie były one w pełni poczytalne lub istniało wysokie ryzyko recydywy. To było podejście, które kładło nacisk na zrozumienie przyczyn przestępczości i zapobieganie jej w przyszłości, a nie tylko na ukaranie za przeszłe czyny.

Co nowego wprowadzał Kodeks: od środków zabezpieczających po definicję niepoczytalności

Kodeks Makarewicza wprowadził szereg innowacyjnych rozwiązań, które zmodernizowały polskie prawo karne. Do najważniejszych należały:

• Środki zabezpieczające: Były to rozwiązania, które miały chronić społeczeństwo przed osobami stwarzającymi zagrożenie, niezależnie od ich poczytalności. Przykłady to umieszczenie w zakładzie dla umysłowo chorych dla sprawców niepoczytalnych lub w domu pracy przymusowej dla recydywistów i osób uchylających się od pracy.
• Zindywidualizowanie kary: Kodeks dawał sądom większą swobodę w dostosowywaniu kary do konkretnego sprawcy i okoliczności czynu, co było zgodne z ideą resocjalizacji.
• Nowa definicja niepoczytalności: Uściślono kryteria odpowiedzialności karnej, wprowadzając pojęcie niepoczytalności, która wyłączała winę, oraz ograniczonej poczytalności, która mogła prowadzić do złagodzenia kary.
• Warunkowe zawieszenie wykonania kary i warunkowe zwolnienie: Te instytucje miały motywować skazanych do poprawy i ułatwiać ich powrót do społeczeństwa.
• Koncepcja winy: Kodeks Makarewicza rozwinął pojęcie winy, rozróżniając winę umyślną i nieumyślną, co miało kluczowe znaczenie dla kwalifikacji czynów i wymiaru kary.

Od grzywny po stryczek: Kary dla przestępców w II Rzeczypospolitej

System kar w II Rzeczypospolitej, ujednolicony i zmodernizowany przez Kodeks Makarewicza, stanowił przemyślany katalog środków represyjnych i zabezpieczających, mających na celu zarówno ukaranie sprawcy, jak i ochronę społeczeństwa. Od najłagodniejszych sankcji finansowych, po najsurowszą karę śmierci, każda z nich miała swoje ściśle określone miejsce i zastosowanie w systemie sprawiedliwości, odzwierciedlając jednocześnie dominujące wówczas tendencje w europejskiej kryminologii.

Katalog kar głównych: więzienie, areszt, grzywna

• Więzienie: Była to najczęściej orzekana kara pozbawienia wolności, mająca charakter resocjalizacyjny. Kodeks Makarewicza przewidywał jej wymiar od 6 miesięcy do 15 lat, a w najcięższych przypadkach dożywotnie więzienie. Celem było nie tylko izolowanie przestępcy, ale także jego reedukacja poprzez pracę i dyscyplinę.
• Areszt: Kara o łagodniejszym charakterze niż więzienie, stosowana za mniej poważne przestępstwa. Jej wymiar wynosił od tygodnia do 5 lat. Areszt miał być formą krótkotrwałej izolacji i refleksji, często z mniejszym rygorem niż w przypadku więzienia.
• Grzywna: Kara o charakterze majątkowym, nakładana za drobne wykroczenia i przestępstwa, gdzie pozbawienie wolności nie było uznawane za konieczne. Jej wysokość była uzależniona od dochodów sprawcy i wagi czynu. W przypadku niemożności uiszczenia grzywny, mogła być ona zamieniona na karę aresztu.

Kara śmierci: za co można było stracić życie i jak wykonywano wyroki?

Kara śmierci, mimo postępowej filozofii Kodeksu Makarewicza, nadal była przewidziana w polskim prawie karnym jako ostateczny środek represji. Stosowano ją w najcięższych przypadkach, głównie za zbrodnie przeciwko państwu, zdradę, szpiegostwo, a także za niektóre wyjątkowo brutalne morderstwa. Wyroki śmierci wykonywano przede wszystkim przez powieszenie. W trybie wojskowym, za przestępstwa popełnione przez żołnierzy lub w warunkach wojennych, przewidywano rozstrzelanie. Wykonanie kary śmierci było zawsze otoczone ścisłą tajemnicą i odbywało się w sposób budzący grozę, mając odstraszać potencjalnych przestępców.

"Na postrach innym" instytucja domu pracy przymusowej dla recydywistów

Instytucja domu pracy przymusowej była jednym z kluczowych środków zabezpieczających wprowadzonych przez Kodeks Makarewicza, odzwierciedlającym filozofię szkoły socjologicznej. Jej celem było odizolowanie od społeczeństwa tzw. "niepoprawnych przestępców", czyli recydywistów, którzy po odbyciu kary więzienia ponownie wracali na drogę przestępstwa, a także osób uchylających się od pracy i prowadzących pasożytniczy tryb życia. Domy pracy przymusowej miały być miejscem, gdzie tacy ludzie byliby zmuszani do ciężkiej pracy fizycznej, co miało ich resocjalizować i jednocześnie chronić społeczeństwo przed ich szkodliwą działalnością. Było to rozwiązanie kontrowersyjne, ale w zamyśle twórców miało służyć prewencji i eliminacji zagrożeń społecznych.

Za murami: Życie w przedwojennym polskim więzieniu

Życie za murami przedwojennego polskiego więzienia było surowe i zorganizowane wokół ścisłych regulaminów, choć jego realia znacznie różniły się w zależności od typu zakładu karnego i okresu. Odziedziczone po zaborcach obiekty, często w fatalnym stanie, stopniowo modernizowano, jednak podstawowe zasady funkcjonowania, takie jak praca więźniów czy dyscyplina, pozostawały niezmienne. To właśnie te codzienne aspekty życia więziennego kształtowały doświadczenia tysięcy osadzonych w II Rzeczypospolitej.

Podział zakładów karnych: Gdzie trafiali najgroniejsi, a gdzie skazani za drobne występki?

Więziennictwo w II RP było zróżnicowane, co miało na celu dostosowanie warunków do rodzaju popełnionego przestępstwa i stopnia zagrożenia, jakie sprawca stanowił dla społeczeństwa. Wyróżniano kilka typów zakładów karnych:

• Ciężkie więzienia: Przeznaczone dla najgroźniejszych przestępców, recydywistów oraz skazanych na długoletnie wyroki. Charakteryzowały się najwyższym rygorem i surowymi warunkami.
• Więzienia zwykłe: Dla osób skazanych za przestępstwa średniej wagi, z perspektywą resocjalizacji. Warunki były tu nieco łagodniejsze niż w więzieniach ciężkich.
• Areszty: Przeznaczone dla osób oczekujących na proces, skazanych na krótkie kary aresztu lub grzywny zamienione na areszt. Były to zazwyczaj zakłady o niższym rygorze.
• Zakłady dla młodocianych: Specjalne placówki, których celem była resocjalizacja młodych przestępców, często z naciskiem na edukację i naukę zawodu.

"Ciężkie więzienia" Wronki, Rawicz i Święty Krzyż jako symbole surowości systemu

Wśród ciężkich więzień II Rzeczypospolitej, które stały się symbolami surowości i rygoru systemu penitencjarnego, należy wymienić przede wszystkim Wronki, Rawicz i Święty Krzyż. Były to placówki przeznaczone dla najgroźniejszych przestępców, skazanych na długoletnie kary pozbawienia wolności, często za najcięższe zbrodnie. Charakteryzowały się one bardzo surowymi warunkami bytowymi, rygorystycznym regulaminem i intensywną pracą przymusową. Ich reputacja, budowana przez lata, sprawiała, że były postrzegane jako miejsca, z których powrót do normalnego życia był niezwykle trudny, a pobyt w nich miał być przestrogą dla innych.

Codzienna rutyna więźnia: praca, posiłki, regulamin i kary dyscyplinarne

Dzień więźnia w II RP był ściśle uregulowany. Rozpoczynał się wcześnie rano, często od pobudki o świcie. Kluczowym elementem rutyny była praca, która zajmowała znaczną część dnia. Więźniowie pracowali w warsztatach, na roli lub przy robotach publicznych. Posiłki były skromne i monotonne, zazwyczaj składały się z chleba, zupy i kawy zbożowej, a ich kaloryczność ledwo wystarczała na utrzymanie sił. Całe życie więzienne regulował szczegółowy regulamin, który określał zasady zachowania, higieny i kontaktów z innymi osadzonymi. Za jego naruszenie groziły kary dyscyplinarne, takie jak pozbawienie widzeń, paczek, izolacja w ciemnicy czy chłosta, choć ta ostatnia była stopniowo ograniczana. Dyscyplina była priorytetem, a wszelkie odstępstwa od norm były surowo karane.

Praca jako fundament resocjalizacji warsztaty, roboty publiczne i ich efektywność

Praca była uznawana za jeden z najważniejszych filarów resocjalizacji w systemie penitencjarnym II RP. Wierzono, że poprzez pracę więźniowie mogą nauczyć się dyscypliny, zdobyć zawód i odzyskać poczucie własnej wartości, co ułatwi im powrót do społeczeństwa. Więźniowie pracowali w różnego rodzaju warsztatach więziennych (np. stolarskich, szewskich, krawieckich), w rolnictwie na więziennych gruntach, a także wykonywali roboty publiczne na rzecz państwa lub samorządów. Niestety, rzeczywista efektywność tych działań była różna. Z jednej strony, praca faktycznie dawała niektórym skazanym szansę na zdobycie umiejętności. Z drugiej strony, często była to praca ciężka, słabo opłacana, a dochody z niej były niewielkie. Ponadto, brakowało spójnego systemu edukacji zawodowej, a warunki pracy często były dalekie od ideału, co ograniczało jej rzeczywisty wpływ na resocjalizację.

Plagi polskiego więziennictwa: przeludnienie, choroby i problemy sanitarne

Mimo wysiłków modernizacyjnych, polskie więziennictwo w II RP borykało się z szeregiem poważnych problemów, które stanowiły prawdziwe plagi systemu. Największym z nich było chroniczne przeludnienie, szczególnie w początkowym okresie po odzyskaniu niepodległości, ale także w latach 30. w wyniku kryzysu gospodarczego i wzrostu przestępczości. Przeludnienie bezpośrednio przekładało się na tragiczne warunki sanitarne brakowało bieżącej wody, odpowiednich urządzeń sanitarnych, a higiena była na bardzo niskim poziomie. W takich warunkach choroby zakaźne, zwłaszcza gruźlica, szerzyły się w zastraszającym tempie, prowadząc do wysokiej śmiertelności wśród osadzonych. Brakowało odpowiedniej opieki medycznej, a więzienne szpitale często były niewystarczająco wyposażone. Te problemy stanowiły poważne wyzwanie dla władz i były przedmiotem licznych raportów i interwencji, choć ich całkowite wyeliminowanie okazało się niemożliwe.

Wróg systemu w celi: Więźniowie polityczni w II RP

Więźniowie polityczni stanowili specyficzną kategorię osadzonych w II Rzeczypospolitej, odróżniającą się od więźniów kryminalnych nie tylko motywacjami swoich czynów, ale często także traktowaniem i sposobami walki o swoje prawa. Ich obecność w celach była odzwierciedleniem burzliwych procesów politycznych i społecznych, które toczyły się w młodym państwie polskim, a ich losy często budziły szerokie echa w kraju i za granicą.

Komuniści, nacjonaliści, opozycjoniści kim byli więźniowie polityczni II RP?

Więźniowie polityczni w II RP stanowili zróżnicowaną grupę, której wspólnym mianownikiem była walka z obowiązującym porządkiem prawnym lub politycznym. Do najważniejszych grup osadzanych z przyczyn politycznych należeli przede wszystkim komuniści, oskarżani o działalność wywrotową i dążenie do obalenia ustroju państwa. Obok nich, w celach znajdowali się także nacjonaliści ukraińscy, walczący o niepodległość Ukrainy i sprzeciwiający się polskiej dominacji na Kresach Wschodnich. Nie brakowało również opozycjonistów z różnych nurtów politycznych, którzy popadli w konflikt z władzami sanacyjnymi, zwłaszcza po przewrocie majowym. Ich czyny, choć często miały charakter polityczny, były traktowane przez państwo jako przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu lub porządkowi publicznemu.

Protesty za kratami: strajki głodowe i bunty jako forma walki politycznej

Więźniowie polityczni, w przeciwieństwie do większości więźniów kryminalnych, często nie rezygnowali z walki politycznej nawet za kratami. Wykorzystywali dostępne im środki, aby protestować przeciwko warunkom osadzenia, niesprawiedliwości wyroków czy polityce państwa. Najczęstszą formą protestu były strajki głodowe, które, choć wyniszczające dla organizmu, były skutecznym narzędziem zwracania uwagi opinii publicznej na ich sytuację. Odbywały się również bunty i akty nieposłuszeństwa, które miały na celu zakłócenie normalnego funkcjonowania więzienia i zamanifestowanie sprzeciwu. Takie działania, choć ryzykowne, często prowadziły do interwencji organizacji międzynarodowych lub nacisków społecznych, co niekiedy skutkowało poprawą warunków lub rewizją wyroków.

Fenomen Berezy Kartuskiej: dlaczego nie było to więzienie w sensie prawnym?

Obóz w Berezie Kartuskiej to jeden z najbardziej kontrowersyjnych elementów systemu represji w II Rzeczypospolitej. Jego fenomen polegał na tym, że formalnie nie było to więzienie w sensie prawnym, lecz "miejsce odosobnienia" lub "obóz odosobnienia". Powstał w 1934 roku i służył do izolowania osób uznanych za "niebezpieczne dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego", bez wyroku sądowego, na podstawie decyzji administracyjnej. Trafiali tam głównie działacze komunistyczni, nacjonaliści ukraińscy, ale także osoby podejrzane o działalność antysanacyjną. Warunki w Berezie były niezwykle surowe, a osadzeni poddawani byli ciężkiej pracy i szykanom. Brak wyroku sądowego i możliwość umieszczenia w obozie na czas nieokreślony sprawiały, że Bereza Kartuska budziła ogromne kontrowersje i była symbolem autorytarnych tendencji w polityce państwa.

Na straży porządku: Straż Więzienna w II RP

Formowanie Straży Więziennej w II Rzeczypospolitej było procesem równie skomplikowanym jak unifikacja całego systemu penitencjarnego. To właśnie na barkach strażników spoczywał ciężar utrzymania porządku w przeludnionych i często zaniedbanych placówkach, a także realizacja celów resocjalizacyjnych. Ich praca, choć kluczowa, borykała się z licznymi wyzwaniami, zarówno kadrowymi, jak i systemowymi, które wpływały na ich rolę i skuteczność.

Formowanie Straży Więziennej wyzwania i problemy kadrowe

Sformowanie jednolitej Straży Więziennej w 1919 roku było ważnym krokiem w kierunku unifikacji systemu penitencjarnego. Początkowo jednak formacja ta borykała się z ogromnymi problemami kadrowymi. Wielu strażników rekrutowano spośród byłych żołnierzy, którzy często nie posiadali odpowiedniego przeszkolenia do pracy z osadzonymi. Brakowało jednolitych standardów szkolenia, a niskie płace sprawiały, że zawód strażnika więziennego nie był atrakcyjny. To wszystko prowadziło do niedoszkolenia personelu, rotacji kadr i trudności w utrzymaniu wysokich standardów pracy. Władze penitencjarne musiały włożyć wiele wysiłku w stworzenie profesjonalnej i dobrze przygotowanej kadry, zdolnej sprostać wyzwaniom nowoczesnego więziennictwa.

Rola i uprawnienia strażnika: między resocjalizacją a brutalną siłą

Rola strażnika więziennego w II RP była dwoista i często pełna sprzeczności. Z jednej strony, miał on dbać o porządek i bezpieczeństwo w zakładzie karnym, egzekwować regulamin i zapobiegać ucieczkom. Z drugiej strony, w myśl filozofii Kodeksu Makarewicza, strażnik miał również odgrywać rolę w procesie resocjalizacji więźniów, wspierać ich w powrocie do społeczeństwa. W praktyce jednak, trudne warunki pracy, przeludnienie, brak odpowiedniego przeszkolenia i niskie płace często prowadziły do nadużyć władzy i stosowania brutalnej siły. Uprawnienia strażników były szerokie, co w połączeniu z brakiem skutecznej kontroli, stwarzało ryzyko arbitralności i okrucieństwa. To napięcie między ideą resocjalizacji a brutalnymi realiami codziennej służby było stałym elementem pracy strażników.

Problemy systemowe: niskie płace, korupcja i nadużycia władzy

Funkcjonowanie Straży Więziennej w II RP było obciążone szeregiem problemów systemowych, które rzutowały na jej skuteczność i reputację. Do najważniejszych należały:

• Niskie płace: Wynagrodzenia strażników były często niewystarczające, co demotywowało personel i sprzyjało poszukiwaniu dodatkowych źródeł dochodu, często nielegalnych.
• Korupcja: Niskie płace w połączeniu z możliwością kontaktu z więźniami i ich rodzinami stwarzały grunt dla korupcji. Strażnicy mogli przemycać zakazane przedmioty, informacje lub ułatwiać kontakty w zamian za łapówki.
• Nadużycia władzy: Brak odpowiedniego nadzoru, niedoszkolenie i poczucie bezkarności prowadziły do nadużyć władzy, takich jak bicie więźniów, stosowanie nieuzasadnionych kar dyscyplinarnych czy szykanowanie. Te praktyki były szczególnie widoczne w pierwszych latach niepodległości, zanim system został ujednolicony i wprowadzono nowe regulaminy.

Podsumowanie systemu kar i więziennictwa II RP

System karny i więziennictwo II Rzeczypospolitej to złożony obraz, w którym obok postępu i dążenia do nowoczesności, istniały głęboko zakorzenione problemy. Odziedziczony chaos po zaborcach, fatalne warunki w więzieniach i brak jednolitego prawa stanowiły ogromne wyzwanie dla młodego państwa. Niemniej jednak, wysiłki na rzecz unifikacji i modernizacji przyniosły znaczące rezultaty, z Kodeksem Makarewicza na czele, który stał się symbolem dążenia do humanitaryzacji i racjonalizacji wymiaru sprawiedliwości. Ocena tego okresu wymaga uwzględnienia zarówno ambitnych założeń, jak i trudnych realiów ich wdrażania.

Bilans modernizacji: ocena Kodeksu Makarewicza po latach

Z perspektywy historycznej, Kodeks Makarewicza jawi się jako jedno z największych osiągnięć legislacyjnych II Rzeczypospolitej. Jego sukcesem było przede wszystkim unifikacja prawa karnego, co samo w sobie było monumentalnym zadaniem i położyło kres chaosowi prawnemu. Kodeks wprowadził nowoczesne rozwiązania oparte na filozofii szkoły socjologicznej, stawiając na resocjalizację, prewencję i środki zabezpieczające, co było postępowe na tle ówczesnej Europy. Z pewnością przyczynił się do humanitaryzacji systemu karnego, odchodząc od czysto odwetowego podejścia. Ograniczenia i niedoskonałości Kodeksu wynikały często z trudnych warunków społeczno-gospodarczych, które utrudniały pełne wdrożenie jego założeń, a także z rosnących tendencji autorytarnych w państwie, które doprowadziły do powstania takich instytucji jak Bereza Kartuska, stojących w sprzeczności z duchem kodeksu.

Przeczytaj również: Co jadano na śniadanie w międzywojennej Polsce? Odkryj sekrety!

Trwałe dziedzictwo czy zamknięty rozdział? Wpływ rozwiązań II RP na powojenne prawo karne

Wpływ rozwiązań prawnych i penitencjarnych II Rzeczypospolitej na powojenne prawo karne w Polsce jest tematem złożonym. Z jednej strony, po II wojnie światowej, wraz z nadejściem ustroju komunistycznego, wiele elementów przedwojennego prawa zostało odrzuconych jako "burżuazyjne" i zastąpionych nowymi, opartymi na ideologii socjalistycznej. Z drugiej strony, nie można całkowicie zaprzeczyć, że niektóre zasady i rozwiązania Kodeksu Makarewicza, zwłaszcza te dotyczące ogólnej teorii prawa karnego, definicji przestępstwa czy winy, stanowiły punkt wyjścia dla powojennych kodyfikacji. Były one często adaptowane, choć w zmienionej formie i z nową interpretacją. Można więc powiedzieć, że Kodeks Makarewicza stanowił trwałe dziedzictwo w zakresie myśli prawniczej i techniki legislacyjnej, choć jego bezpośrednie stosowanie zostało przerwane. Był to rozdział, który zamknął się politycznie, ale jego echa wciąż można było odnaleźć w późniejszych aktach prawnych.